الدواهى عقفرة : بر خاك افگند آن را بلا و هلاك كرد . و كذا عقفرت عليه الدواهى . عقفسة ( qfasat ) م . ع . ما عقفسه : چه چيز است كه بدخوى كرد او را سپس نيكخوئى . عقق ( aqaq ) ا . ع . آزار پدر و مادر . و بار شكم . و نافرمانى . و كفتگى . عقق ( aqaq ) م . ع . كفته شدن . و عق عققا و عقاقا و عقوقا . مر عقاق . عقق ( eqaq ) ع . ج . عقة . عقق ( oqaq ) ا . ع . برقى كه در ميان ابر درخشد . و آزار دهندهء پدر و مادر . و نافرمان . و روى ان ابا سفيان حين مر يوم احد بحمزة قتيلا قال : ذق عقق يعنى بچش پاداش كردار خود را اى عاق پدر و مادر . عقق ( oqoq ) ص . ع . حيوان مادهء باردار . ج : عقاق . عقق ( oqoq ) ع . ج . عقوق . عققة ( aqaqat ) ع . ج . عاق . عقل ( aql ) ا . ع . خرد و دانش و دريافت . و دريافت صفات اشيا از حسن و قبح و كمال و نقصان و خير و شر و يا علم بمطلق امور بسبب قوتى كه مميز قبيح است از حسن و يا بسبب معانى و علوم مجتمعهء در ذهن كه بدان اغراض و مصالح انجام‌پذير است و يا بجهة هيئت نيكو در حركات و كلام كه حاصل است انسان را . و نيز عقل : جوهرى است لطيف و روحانى كه بدان نفس درك مىكند علوم ضروريه و نظريه را و ابتداى بروز آن نور نزديك اختتان كودك است و سپس پيوسته تزايد مىپذيرد تا آنكه هنگام بلوغ كودك بكمال مىرسد . ج : عقول . و نيز عقل : ديه . و پناه . و قلعه . و دل . و جاى پناه . و جامهء سرخ كه بر هودج اندازند . و نوعى از نگار جامه . و نام كوهى . عقل ( aql ) م . ع . عقل الدواء بطنه عقلا ( از باب ضرب و نصر ) : بند كرد آن دارو شكم او را . و عقل عقلا و معقولا ( از باب ضرب ) : دريافت و دانست . و عقل الشيئ و عنه : فهميد آن چيز را . و عقل البعير : بست وظيف و ساق آن شتر را بهم . و عقل القتيل : ديه داد آن كشته را . و عقل عنه : ديه و تاوان پذيرفت بر خيانت او و ادا كرد آن را . و عقل له دم فلان : گذشت از قصاص خون فلان بواسطهء ديه . و عقل الظبى عقلا و عقولا : بر كوه برآمد آن آهو و پناه جست به آن . و عقل الظل : قائم شد سايه وقت نصف النهار . و عقلت المراة شعرها : شانه كرد آن زن گيسوهاى خود را . و عقل اليه عقلا و عقولا : پناه جست بوى . و عقل فلانا : ببند شغربية بر زمين افگند فلان را در كشتى . و عقل البعير : خورد آن شتر گياه عاقول را . و نيز عقل : ديه را بر همديگر قسمت نمودن . و باصطلاح عروض : افگندن ياى مفاعيلن . عقل ( aql ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - خرد و دانش و فهم و شعور و دانائى و ادراك و دريافت و هوش و فراست و تدبير و تميز و قوهء مميزه . و ملك و فرشته . و عقل اول : نور آن حضرت صلى اللّه عليه و آله . و جبرئيل . و روح اعظم . و عرش . و فلك اول . و عقل بالغ : شعورى كه هنگام بلوغ در كودك پديد مىآيد . و عقل فعال : باصطلاح حكمت : جبرئيل . و عقل دهم از عقول عشره كه فرشتهء دهم باشد . و عقل مجرد : يكى از عقول عشره . و عقل معاش : تدبير زندگانى . و بىعقل : ديوانه . و نادان . و خلاف عقل : بيهوده و بىمعنى و خلاف تدبير . عقل ( aqal ) م . ع . عقل عقلا ( از باب سمع ) : عاقل و خردمند گرديد . و نيز عقل : برتافتگى پاى شتر و برهم خوردن زانوهاى آن . عقل ( oqol ) ع . ج . عقال . عقلا ( oqal ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - مردمان عاقل و خردمند و هوشيار . عقلاء ( aql ' ) ص . ع . مؤنث اعقل . يق : ناقة عقلاء : ماده شتر برتافته پاى . عقلاء ( oql ' ) ع . ج . عاقل . عقلانه ( aql ne ) م ف . پ . از روى عقل و خردمندى و هوشيارى . عقلة ( oqlat ) ا . ع . شكلى از اشكال رمل بدين صورت : . و بندى از بندهاى كشتى . يق : لفلان عقلة يعتقل بها الناس : فلان داراى بندى است كه در كشتى بدان مردمان را بر زمين مىزند . و به عقلة من السحر : او جادو گراست . عقل رفتگى ( aql - raftagi ) ا . پ . خرافت و بىعقلى . عقل رفته ( aql - rafte ) ص . پ . بىخرد و بىعقل . عقلمند ( aql - mand ) ص . پ . خردمند و هوشمند و دانا و عاقل . عقلى ( aqli ) و عقليه ( aqliyye ) ص . پ . منسوب بعقل . عقم ( aqm ) ا . ع . حاجز ميان دو چيز . عقم ( aqm ) م . ع . عقمت مفاصله ( مجهولا ) عقما ( از باب نصر ) : خشك گرديد پيوندهاى او . الحديث : تعقم اصلاب المشركين . عقم ( aqm ) و ( oqm ) و ( aqam ) م . ع . عقمت المراة عقما و عقما و عقما ( از باب ضرب و نصر و كرم و سمع ) : نازاينده شد آن زن و نپذيرفت زهدان وى آب مرد را . و كذا عقمت ( مجهولا ) . عقم ( aqm ) و ( eqm ) ا . ع . جامهء سرخ . و گليم سرخ . و نوعى از رنگ و نگار . عقم ( oqm ) و ( aqm ) ا . ع . نازائى .